محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1027
مرآة البلدان ( فارسى )
را در هرجا هست خود مىدانند . در حقيقت هر روز سه منزل قطع كرديم و در مدت بيست و دو روز به خيوق رسيديم و آنچه رنج و سختى بود در راه ديديم . سيزدهم رجب از منزل كوه كى حركت كرده صبح به آله رسيديم . از آنجا گذشته به كسيك منار آمديم و آن منارى بوده سرش افكنده . در طرف دست چپ آن آثار شهرى نشان مىدادند كه آن را « مشهد مصريان » مىناميدند و حالا ويران است . در حوالى مناره پارهآجر بسيار بود و دلالت مىكرد كه سابقا جائى آباد بوده . چهاردهم ، شب رفتيم و صبح به سر چاه موسوم به داشوردى فرود آمديم و از اينجا تا بزنجرد راهى است كه به پنج منزل مىروند و كوه بلخان كه محل طوايف يموت است در دست چپ افتاده . دراين منزل قريب سى چاه بود كه آب شيرين متوسط دارد . ولى درنظر جلوهء كوثر و تسنيم داشت . خيكهاى بزرگ و كوچك پر كرده روانه شديم . پانزدهم ، از سر اين چاه تا چهار منزل رانديم و بيابان شورهزار و ريگزار قطع نموده به چشمه موسوم به اودونآتا رسيديم . ذكر حال اودون آتا اودون آتا از مشايخ اتراك بوده و مريد زنگى آتاست و زنگى آتا مريد حكيم آتا . اينها در ميان تراكمه شأن عالى دارند و قبور ايشان در صحراى خوارزم زيارتگاه اين طايفه . اما بجز نامى از ايشان نمىدانند . چون قبر اودون آتا دراين منزل است ، چشمه به نام او شهرت يافته . و در دست راست اين منزل كوهى بود . مذكور نمودند كه بوزنجرد كه معروف به بجنورد است پشت اين كوه واقع مىباشد . هفدهم و هجدهم چهار منزل بريده به چشمه موسوم قراتكلك رسيديم . چهار فرسخ به منزل مانده رودخانهء آب شورى ديديم كه اول خاك خوارزم بود و مردابى ايستاده بود . همراهان خوارزمى اظهار نمودند كه سابقا رود جيحون از اينجا مىگذشته و بعد از آن كه مغول راه آن را گردانيدند ، هرچه دراين زمين شورهزار مقعر آب باقىمانده به واسطهء زمين شور آب شده . قريب دو فرسخ از اطراف و جوانب اين آب راه پيموديم تا اين رود در طرف دست چپ ماند و از او گذشته به اصل منزل كه قراتكلك بود